TASAVVUFİ BİR ÇALGI OLARAK NEFİRİN İKONOGRAFİK EVRİLİMİ
İlk müzik aletlerinden biri olduğu düşünülen boynuz boru, tanrılarla iletişim sağlayan bir çalgı olarak her kültür ve coğrafyada kullanılmıştır. Bir boynuzun boşaltılmasından ibaret olan bu çalgıda ses, sivri uç ya da yan tarafa açılan bir delikten üflenerek elde edilir. Bu borular korkutucu, rahats...
Published in: | Türk Kültürü ve HACI BEKTAŞ VELİ Araştırma Dergisi |
---|---|
Main Author: | |
Format: | Article in Journal/Newspaper |
Language: | German English Turkish |
Published: |
Ankara Haci Bayram Veli University
2020
|
Subjects: | |
Online Access: | https://doi.org/10.34189/hbv.96.003 https://doaj.org/article/8f1f68e732b248b899c1b851a0410047 |
id |
ftdoajarticles:oai:doaj.org/article:8f1f68e732b248b899c1b851a0410047 |
---|---|
record_format |
openpolar |
spelling |
ftdoajarticles:oai:doaj.org/article:8f1f68e732b248b899c1b851a0410047 2023-05-15T16:04:55+02:00 TASAVVUFİ BİR ÇALGI OLARAK NEFİRİN İKONOGRAFİK EVRİLİMİ Bahriye GÜRAY GÜLYÜZ 2020-12-01T00:00:00Z https://doi.org/10.34189/hbv.96.003 https://doaj.org/article/8f1f68e732b248b899c1b851a0410047 DE EN TR ger eng tur Ankara Haci Bayram Veli University https://doaj.org/toc/1306-8253 https://doaj.org/toc/2147-9895 doi:10.34189/hbv.96.003 1306-8253 2147-9895 https://doaj.org/article/8f1f68e732b248b899c1b851a0410047 Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, Iss 96, Pp 55-80 (2020) boynuz çalgı ejder hz. ali zülfikar hz. âdem i̇srafil History of scholarship and learning. The humanities AZ20-999 Social sciences (General) H1-99 article 2020 ftdoajarticles https://doi.org/10.34189/hbv.96.003 2023-02-19T01:31:55Z İlk müzik aletlerinden biri olduğu düşünülen boynuz boru, tanrılarla iletişim sağlayan bir çalgı olarak her kültür ve coğrafyada kullanılmıştır. Bir boynuzun boşaltılmasından ibaret olan bu çalgıda ses, sivri uç ya da yan tarafa açılan bir delikten üflenerek elde edilir. Bu borular korkutucu, rahatsız edici, hayvansı bir ses çıkarmalarıyla diğer tüm çalgılardan ayrılır. İslami devirde genellikle nefir olarak adlandırılan bu çalgı, metal boruların tercih edilmesiyle geri planda kalmış, ancak tasavvuf ekollerinin yaygınlaşmasıyla yeniden göz önüne çıkmıştır. Türk-İslam geleneğinde başta Bektaşiler olmak üzere hemen hemen bütün tarikatlarda takdis edilen nefir, özellikle gezici dervişlerle özdeşleştirilmiştir. Sınırlı ses genişliğine sahip olmasına karşın ayinsel bir çalgı olarak kutsanmasında; nefirin malzeme, şekil ve ses özelliklerinin etkili olduğu görülmektedir. Bu üç etken, nefirin maddi ve zahiri özelliklerinin yanında manevi ve batıni niteliklerini de açıklar. Bu bağlamda; nefirin malzeme, şekil ve sesle olan maddi ilişkisi; Hz. Âdem, İsrafil ve Hz. Ali; başlangıç, son ve ezel şeklinde manevi bir formül olarak okunabilir. Bu çalışmada sadece boynuz nefir değerlendirilmiş, Türk-İslam tasavvuf düşüncesinin önemli fenomenlerinden biri olan bu çalgının malzeme şekil ve ses özellikleri etrafında gelişen ikonografik evrilimini ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu bağlamda; yazılı kaynaklar ve menkıbeler değerlendirilmiş, görsel malzeme olarak günümüze ulaşan bazı nefir örneklerinin yanında minyatür, çizim ve fotoğraflardan yararlanılmıştır. Article in Journal/Newspaper ejder Directory of Open Access Journals: DOAJ Articles Türk Kültürü ve HACI BEKTAŞ VELİ Araştırma Dergisi 96 55 80 |
institution |
Open Polar |
collection |
Directory of Open Access Journals: DOAJ Articles |
op_collection_id |
ftdoajarticles |
language |
German English Turkish |
topic |
boynuz çalgı ejder hz. ali zülfikar hz. âdem i̇srafil History of scholarship and learning. The humanities AZ20-999 Social sciences (General) H1-99 |
spellingShingle |
boynuz çalgı ejder hz. ali zülfikar hz. âdem i̇srafil History of scholarship and learning. The humanities AZ20-999 Social sciences (General) H1-99 Bahriye GÜRAY GÜLYÜZ TASAVVUFİ BİR ÇALGI OLARAK NEFİRİN İKONOGRAFİK EVRİLİMİ |
topic_facet |
boynuz çalgı ejder hz. ali zülfikar hz. âdem i̇srafil History of scholarship and learning. The humanities AZ20-999 Social sciences (General) H1-99 |
description |
İlk müzik aletlerinden biri olduğu düşünülen boynuz boru, tanrılarla iletişim sağlayan bir çalgı olarak her kültür ve coğrafyada kullanılmıştır. Bir boynuzun boşaltılmasından ibaret olan bu çalgıda ses, sivri uç ya da yan tarafa açılan bir delikten üflenerek elde edilir. Bu borular korkutucu, rahatsız edici, hayvansı bir ses çıkarmalarıyla diğer tüm çalgılardan ayrılır. İslami devirde genellikle nefir olarak adlandırılan bu çalgı, metal boruların tercih edilmesiyle geri planda kalmış, ancak tasavvuf ekollerinin yaygınlaşmasıyla yeniden göz önüne çıkmıştır. Türk-İslam geleneğinde başta Bektaşiler olmak üzere hemen hemen bütün tarikatlarda takdis edilen nefir, özellikle gezici dervişlerle özdeşleştirilmiştir. Sınırlı ses genişliğine sahip olmasına karşın ayinsel bir çalgı olarak kutsanmasında; nefirin malzeme, şekil ve ses özelliklerinin etkili olduğu görülmektedir. Bu üç etken, nefirin maddi ve zahiri özelliklerinin yanında manevi ve batıni niteliklerini de açıklar. Bu bağlamda; nefirin malzeme, şekil ve sesle olan maddi ilişkisi; Hz. Âdem, İsrafil ve Hz. Ali; başlangıç, son ve ezel şeklinde manevi bir formül olarak okunabilir. Bu çalışmada sadece boynuz nefir değerlendirilmiş, Türk-İslam tasavvuf düşüncesinin önemli fenomenlerinden biri olan bu çalgının malzeme şekil ve ses özellikleri etrafında gelişen ikonografik evrilimini ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu bağlamda; yazılı kaynaklar ve menkıbeler değerlendirilmiş, görsel malzeme olarak günümüze ulaşan bazı nefir örneklerinin yanında minyatür, çizim ve fotoğraflardan yararlanılmıştır. |
format |
Article in Journal/Newspaper |
author |
Bahriye GÜRAY GÜLYÜZ |
author_facet |
Bahriye GÜRAY GÜLYÜZ |
author_sort |
Bahriye GÜRAY GÜLYÜZ |
title |
TASAVVUFİ BİR ÇALGI OLARAK NEFİRİN İKONOGRAFİK EVRİLİMİ |
title_short |
TASAVVUFİ BİR ÇALGI OLARAK NEFİRİN İKONOGRAFİK EVRİLİMİ |
title_full |
TASAVVUFİ BİR ÇALGI OLARAK NEFİRİN İKONOGRAFİK EVRİLİMİ |
title_fullStr |
TASAVVUFİ BİR ÇALGI OLARAK NEFİRİN İKONOGRAFİK EVRİLİMİ |
title_full_unstemmed |
TASAVVUFİ BİR ÇALGI OLARAK NEFİRİN İKONOGRAFİK EVRİLİMİ |
title_sort |
tasavvufi̇ bi̇r çalgi olarak nefi̇ri̇n i̇konografi̇k evri̇li̇mi̇ |
publisher |
Ankara Haci Bayram Veli University |
publishDate |
2020 |
url |
https://doi.org/10.34189/hbv.96.003 https://doaj.org/article/8f1f68e732b248b899c1b851a0410047 |
genre |
ejder |
genre_facet |
ejder |
op_source |
Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, Iss 96, Pp 55-80 (2020) |
op_relation |
https://doaj.org/toc/1306-8253 https://doaj.org/toc/2147-9895 doi:10.34189/hbv.96.003 1306-8253 2147-9895 https://doaj.org/article/8f1f68e732b248b899c1b851a0410047 |
op_doi |
https://doi.org/10.34189/hbv.96.003 |
container_title |
Türk Kültürü ve HACI BEKTAŞ VELİ Araştırma Dergisi |
container_volume |
96 |
container_start_page |
55 |
op_container_end_page |
80 |
_version_ |
1766400554050781184 |