5. Finnmárkku sápmelaččaid ja dáččaid rumašlaš lihkadeapmi, váibmo- ja varrasuotnavigiid riskabealit ja riska jápmit beare árrat
Váibmo- ja varrasuotnavigit lea okta váldosivva ovdal áigge jápmimii. Čalmmustahttit eastadeaddji doaibmabijuid lea danin dehálaš. Rumašlaš lihkadeapmi lea ávkkálaš eastadeaddji doaibmabidju, muhto lea váilevaš máhttu das movt rumašlaš lihkadeami, váibmo- ja varrasuotnadávddaid riskabealit ja jápmin...
Published in: | Septentrio Reports |
---|---|
Main Authors: | , |
Format: | Book Part |
Language: | Norwegian Northern Sami |
Published: |
Septentrio Academic Publishing
2022
|
Subjects: | |
Online Access: | https://septentrio.uit.no/index.php/SapReps/article/view/6467 https://doi.org/10.7557/7.6467 |
id |
ftunitroemsoe:oai:ojs.henry.ub.uit.no:article/6467 |
---|---|
record_format |
openpolar |
spelling |
ftunitroemsoe:oai:ojs.henry.ub.uit.no:article/6467 2023-05-15T16:13:35+02:00 5. Finnmárkku sápmelaččaid ja dáččaid rumašlaš lihkadeapmi, váibmo- ja varrasuotnavigiid riskabealit ja riska jápmit beare árrat 5. Fysisk aktivitet, risikofaktorer for hjerte- og karsykdommer og risiko for tidlig død blant samer og nordmenn i Finnmark Hermansen, Rune Jacobsen, Bjarne K. 2022-03-16 application/pdf https://septentrio.uit.no/index.php/SapReps/article/view/6467 https://doi.org/10.7557/7.6467 nor sme nor sme Septentrio Academic Publishing https://septentrio.uit.no/index.php/SapReps/article/view/6467/6532 https://septentrio.uit.no/index.php/SapReps/article/view/6467/6533 https://septentrio.uit.no/index.php/SapReps/article/view/6467 doi:10.7557/7.6467 Copyright (c) 2022 Rune Hermansen, Bjarne K. Jacobsen https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/deed.no CC-BY-NC Septentrio Reports; No. 2 (2022): Guktie mijjine? 2387-4597 10.7557/sr.2022.2 váibmo- ja varrasuotnavigit Finnmárkku rumašlaš lihkadeapmi sápmelaččat hjerte- og karsykdommer Finnmark fysisk aktivitet samer info:eu-repo/semantics/article info:eu-repo/semantics/publishedVersion Book chapter Bokkapittel 2022 ftunitroemsoe https://doi.org/10.7557/7.6467 https://doi.org/10.7557/sr.2022.2 2023-02-09T00:04:12Z Váibmo- ja varrasuotnavigit lea okta váldosivva ovdal áigge jápmimii. Čalmmustahttit eastadeaddji doaibmabijuid lea danin dehálaš. Rumašlaš lihkadeapmi lea ávkkálaš eastadeaddji doaibmabidju, muhto lea váilevaš máhttu das movt rumašlaš lihkadeami, váibmo- ja varrasuotnadávddaid riskabealit ja jápmin leat čatnasan oktii eamiálbmogiin, ovdamearkka dihte sápmelaččaid gaskkas. Historjjálaččat lea máŋggačearddalaš álbmogis davvin leamašan alladeappot váibmo- ja varrasuotnajámolašvuohta go riikkagaskamearis. Vurdojuvvon eallenahki Finnmárkkus lea ain vuollegeappos go muđui riikkas. Doavttergrádabargu jagis 2020, man vuođđun lea Finnmárku 3-iskkadeapmi (Finnmark 3) jagiin 1987–1988 ja SAMINOR 1 jagis 2003, čájehii ahte sámi dievddut ja nissonat Finnmárkkus jagiin 1987–1988 lihkadedje rumašlaččat barggus eanet ja sis lei obbalaččat stuorát rumašlaš aktivitehtalohku go norgalaš dievdduin ja nissoniin. Čiekŋudanjearahallan rumašlaš lihkadeami birra barggus ja astoáiggis čujuhii ahte boazosápmelaččat ja boanddat goappaš čearddalaš joavkkuin eai čielgasit sirren barggu ja astoáiggi. Dat sáhttá váikkuhan dasa movt ipmirdedje ja vástidedje jearaldagaid rumašlaš lihkadeami birra dearvvašvuođaiskkademiin. Iskkadeami bohtosat čájehedje ahte olbmuin geat rumašlaččat lihkadedje sihke Finnmárku 3 ja SAMINOR 1 iskkademiin, sis unnimusat loktanii rupmaša čoahkkisvuođamihttu dán 16-jagi áigodagas. Go čuovuimet oassálastid Finnmárku 3:s, 26 jagi badjel, de gávnnaimet ahte sii geat eanemusat rumašlaččat lihkadedje astoáiggis, sis lei 16 % unnit jámolašvuohta go olbmuin geat eai lihkadan astoáiggis. Hjerte- og karsykdommer er en av hovedårsakene til for tidlig død. Fokus på forebyggende tiltak er derfor viktig. Fysisk aktivitet er et gunstig forebyggende tiltak, men det er mangelfull kunnskap om sammenhengen mellom fysisk aktivitet, risikofaktorer for hjerteog karsykdom og død hos urfolk, som eksempelvis samer. Historisk har den fleretniske befolkningen i nord hatt høyere hjerte- og kardødelighet samt totaldødelighet enn ... Book Part Finnmark Finnmark University of Tromsø: Septentrio Academic Publishing Septentrio Reports 2 |
institution |
Open Polar |
collection |
University of Tromsø: Septentrio Academic Publishing |
op_collection_id |
ftunitroemsoe |
language |
Norwegian Northern Sami |
topic |
váibmo- ja varrasuotnavigit Finnmárkku rumašlaš lihkadeapmi sápmelaččat hjerte- og karsykdommer Finnmark fysisk aktivitet samer |
spellingShingle |
váibmo- ja varrasuotnavigit Finnmárkku rumašlaš lihkadeapmi sápmelaččat hjerte- og karsykdommer Finnmark fysisk aktivitet samer Hermansen, Rune Jacobsen, Bjarne K. 5. Finnmárkku sápmelaččaid ja dáččaid rumašlaš lihkadeapmi, váibmo- ja varrasuotnavigiid riskabealit ja riska jápmit beare árrat |
topic_facet |
váibmo- ja varrasuotnavigit Finnmárkku rumašlaš lihkadeapmi sápmelaččat hjerte- og karsykdommer Finnmark fysisk aktivitet samer |
description |
Váibmo- ja varrasuotnavigit lea okta váldosivva ovdal áigge jápmimii. Čalmmustahttit eastadeaddji doaibmabijuid lea danin dehálaš. Rumašlaš lihkadeapmi lea ávkkálaš eastadeaddji doaibmabidju, muhto lea váilevaš máhttu das movt rumašlaš lihkadeami, váibmo- ja varrasuotnadávddaid riskabealit ja jápmin leat čatnasan oktii eamiálbmogiin, ovdamearkka dihte sápmelaččaid gaskkas. Historjjálaččat lea máŋggačearddalaš álbmogis davvin leamašan alladeappot váibmo- ja varrasuotnajámolašvuohta go riikkagaskamearis. Vurdojuvvon eallenahki Finnmárkkus lea ain vuollegeappos go muđui riikkas. Doavttergrádabargu jagis 2020, man vuođđun lea Finnmárku 3-iskkadeapmi (Finnmark 3) jagiin 1987–1988 ja SAMINOR 1 jagis 2003, čájehii ahte sámi dievddut ja nissonat Finnmárkkus jagiin 1987–1988 lihkadedje rumašlaččat barggus eanet ja sis lei obbalaččat stuorát rumašlaš aktivitehtalohku go norgalaš dievdduin ja nissoniin. Čiekŋudanjearahallan rumašlaš lihkadeami birra barggus ja astoáiggis čujuhii ahte boazosápmelaččat ja boanddat goappaš čearddalaš joavkkuin eai čielgasit sirren barggu ja astoáiggi. Dat sáhttá váikkuhan dasa movt ipmirdedje ja vástidedje jearaldagaid rumašlaš lihkadeami birra dearvvašvuođaiskkademiin. Iskkadeami bohtosat čájehedje ahte olbmuin geat rumašlaččat lihkadedje sihke Finnmárku 3 ja SAMINOR 1 iskkademiin, sis unnimusat loktanii rupmaša čoahkkisvuođamihttu dán 16-jagi áigodagas. Go čuovuimet oassálastid Finnmárku 3:s, 26 jagi badjel, de gávnnaimet ahte sii geat eanemusat rumašlaččat lihkadedje astoáiggis, sis lei 16 % unnit jámolašvuohta go olbmuin geat eai lihkadan astoáiggis. Hjerte- og karsykdommer er en av hovedårsakene til for tidlig død. Fokus på forebyggende tiltak er derfor viktig. Fysisk aktivitet er et gunstig forebyggende tiltak, men det er mangelfull kunnskap om sammenhengen mellom fysisk aktivitet, risikofaktorer for hjerteog karsykdom og død hos urfolk, som eksempelvis samer. Historisk har den fleretniske befolkningen i nord hatt høyere hjerte- og kardødelighet samt totaldødelighet enn ... |
format |
Book Part |
author |
Hermansen, Rune Jacobsen, Bjarne K. |
author_facet |
Hermansen, Rune Jacobsen, Bjarne K. |
author_sort |
Hermansen, Rune |
title |
5. Finnmárkku sápmelaččaid ja dáččaid rumašlaš lihkadeapmi, váibmo- ja varrasuotnavigiid riskabealit ja riska jápmit beare árrat |
title_short |
5. Finnmárkku sápmelaččaid ja dáččaid rumašlaš lihkadeapmi, váibmo- ja varrasuotnavigiid riskabealit ja riska jápmit beare árrat |
title_full |
5. Finnmárkku sápmelaččaid ja dáččaid rumašlaš lihkadeapmi, váibmo- ja varrasuotnavigiid riskabealit ja riska jápmit beare árrat |
title_fullStr |
5. Finnmárkku sápmelaččaid ja dáččaid rumašlaš lihkadeapmi, váibmo- ja varrasuotnavigiid riskabealit ja riska jápmit beare árrat |
title_full_unstemmed |
5. Finnmárkku sápmelaččaid ja dáččaid rumašlaš lihkadeapmi, váibmo- ja varrasuotnavigiid riskabealit ja riska jápmit beare árrat |
title_sort |
5. finnmárkku sápmelaččaid ja dáččaid rumašlaš lihkadeapmi, váibmo- ja varrasuotnavigiid riskabealit ja riska jápmit beare árrat |
publisher |
Septentrio Academic Publishing |
publishDate |
2022 |
url |
https://septentrio.uit.no/index.php/SapReps/article/view/6467 https://doi.org/10.7557/7.6467 |
genre |
Finnmark Finnmark |
genre_facet |
Finnmark Finnmark |
op_source |
Septentrio Reports; No. 2 (2022): Guktie mijjine? 2387-4597 10.7557/sr.2022.2 |
op_relation |
https://septentrio.uit.no/index.php/SapReps/article/view/6467/6532 https://septentrio.uit.no/index.php/SapReps/article/view/6467/6533 https://septentrio.uit.no/index.php/SapReps/article/view/6467 doi:10.7557/7.6467 |
op_rights |
Copyright (c) 2022 Rune Hermansen, Bjarne K. Jacobsen https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/deed.no |
op_rightsnorm |
CC-BY-NC |
op_doi |
https://doi.org/10.7557/7.6467 https://doi.org/10.7557/sr.2022.2 |
container_title |
Septentrio Reports |
container_issue |
2 |
_version_ |
1765999364018274304 |