"Stepeni artificijelnosti" ili gde počinju artefakti? Životinjska tela u arheologiji
Duga tradicija dihotomizacije prirode i kulture u evropskoj misli u velikoj je meri oblikovala nauke kakvim ih danas poznajemo, i dovela do disciplinskog jaza između prirodnih i društvenih nauka. Ovaj jaz imao je velikih posledica po arheologiju, koja je po prirodi svog istraživanja čvrsto ukorenjen...
Main Author: | |
---|---|
Format: | Conference Object |
Language: | srp |
Published: |
Zenodo
2017
|
Subjects: | |
Online Access: | https://dx.doi.org/10.5281/zenodo.3998583 https://zenodo.org/record/3998583 |
id |
ftdatacite:10.5281/zenodo.3998583 |
---|---|
record_format |
openpolar |
institution |
Open Polar |
collection |
DataCite Metadata Store (German National Library of Science and Technology) |
op_collection_id |
ftdatacite |
language |
srp |
topic |
dihotomija priroda-kultura, životinjski ostaci, arheozoologija, dejstvenost, artificijelnost |
spellingShingle |
dihotomija priroda-kultura, životinjski ostaci, arheozoologija, dejstvenost, artificijelnost Živaljević, Ivana "Stepeni artificijelnosti" ili gde počinju artefakti? Životinjska tela u arheologiji |
topic_facet |
dihotomija priroda-kultura, životinjski ostaci, arheozoologija, dejstvenost, artificijelnost |
description |
Duga tradicija dihotomizacije prirode i kulture u evropskoj misli u velikoj je meri oblikovala nauke kakvim ih danas poznajemo, i dovela do disciplinskog jaza između prirodnih i društvenih nauka. Ovaj jaz imao je velikih posledica po arheologiju, koja je po prirodi svog istraživanja čvrsto ukorenjena u podeli na domen kulturnog (studije artefakata i fenomena ‘ljudskog duha’) i prirodnog (studije ljudskih, životinjskih, biljnih ostataka). I sa smenama različitih paradigmi - doživljaju arheologije kao humanističke discipline tj. kao empirijske nauke, fokus je bio na jednom ili drugom pristupu, a mnogo ređe na njihovoj integraciji. U tom pogledu, ljudska tela u arheologiji imaju specifičan i dvojak tretman, budući da istovremeno predstavljaju medijume za razmatranje pitanja osobnosti, roda i identiteta, dok sa ontološkom transformacijom kroz prestanak života postaju skeleti koji se tretiraju kao naučni objekat. Sa druge strane, životinjski ostaci se po pravilu smeštaju u potonju kategoriju, a njihovo proučavanje velikim se delom temelji na biološkim i zoološkim znanjima i pristupima. Životinjska tela tako ostaju u domenu prirode (kome ljudi pripadaju samo fiziološki ali ne i suštinski), odvojena od artefakata (direktnih proizvoda ljudske dejstvenosti) prilikom arheoloških iskopavanja, proučavanja i publikovanja. Momenat prelaska u sferu kulturnog jeste momenat ljudske intervencije, te se proučavanje alatki načinjenih od životinjskih kostiju (ili, artefakata u ‘pravom smislu’) razvilo u posebnu poddisciplinu, prepuštajući uglavnom ‘nemodifikovane’ primerke arheozoolozima. Međutim, i samo prisustvo životinjskih kostiju u arheološkom zapisu upravo je posledica ljudske dejstvenosti – događaja koji uključuju usmrćivanje životinje, kasapljenje i deljenje hrane, konzumaciju mesa, odbacivanje ostataka, njihovo strukturalno deponovanje ili dalje korišćenje u izradi alatki i drugih predmeta. U proizvodnom lancu ( chaîne opératoire ) tokom kog se sirovina pretvara u gotov proizvod, teško je podvući granicu kada kost u svom ‘prirodnom’ obliku postaje artefakt. Insistiranje na ovakvim granicama svakako je posledica načina na koji su akademske discipline ustrojene, kao i rastuće specijalizacije i fragmentacije u arheologiji, ali u kolikoj meri je ono produktivno? U pokušaju da razvrstamo materijalni svet našeg okruženja na elemente zatečene u okviru pejzaža i na one ljudskim dejstvom transformisane u artefakte, videćemo da se nijedna stvar ne može u potpunosti pripisati jednoj ili drugoj kategoriji. Kako ističe Tim Ingold (Tim Ingold), stvari mogu varirati u pogledu “stepena artificijelnosti”, i to samo zato što su u slučaju nekih (više nego drugih) ljudi odigrali određenu ulogu u njihovom oblikovanju, karakteru i mestu gde su se zatekle, a ne usled njihovih ‘urođenih’ svojstava. Pitanje artificijelnosti danas je u žiži više nego ikad, u vreme kada je ljudsko iskustvo isprepletano i neodvojivo od veštačke inteligencije te okarakterisano i kao posthumanizam. Međutim, ljudi su oduvek bili isprepletani sa materijalnim svetovima svog okruženja, koje su oblikovali i u tom procesu i sami bili oblikovani. U dekonstrukciji modernističkih binarnih opozicija (subjekta i objekta, živog i neživog, prirode i kulture), od posebnog je značaja preispitati ovakve opozicije u kontekstu arheologije, budući da su upravo one u korenu nastanka i razvoja discipline. : This research is not related to a project. |
format |
Conference Object |
author |
Živaljević, Ivana |
author_facet |
Živaljević, Ivana |
author_sort |
Živaljević, Ivana |
title |
"Stepeni artificijelnosti" ili gde počinju artefakti? Životinjska tela u arheologiji |
title_short |
"Stepeni artificijelnosti" ili gde počinju artefakti? Životinjska tela u arheologiji |
title_full |
"Stepeni artificijelnosti" ili gde počinju artefakti? Životinjska tela u arheologiji |
title_fullStr |
"Stepeni artificijelnosti" ili gde počinju artefakti? Životinjska tela u arheologiji |
title_full_unstemmed |
"Stepeni artificijelnosti" ili gde počinju artefakti? Životinjska tela u arheologiji |
title_sort |
"stepeni artificijelnosti" ili gde počinju artefakti? životinjska tela u arheologiji |
publisher |
Zenodo |
publishDate |
2017 |
url |
https://dx.doi.org/10.5281/zenodo.3998583 https://zenodo.org/record/3998583 |
long_lat |
ENVELOPE(66.233,66.233,-70.067,-70.067) ENVELOPE(-3.833,-3.833,-72.717,-72.717) |
geographic |
Duga Domen |
geographic_facet |
Duga Domen |
genre |
sami |
genre_facet |
sami |
op_relation |
https://zenodo.org/communities/biosense_institute https://dx.doi.org/10.5281/zenodo.3998584 https://zenodo.org/communities/biosense_institute |
op_rights |
Open Access Creative Commons Attribution 4.0 International https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode cc-by-4.0 info:eu-repo/semantics/openAccess |
op_rightsnorm |
CC-BY |
op_doi |
https://doi.org/10.5281/zenodo.3998583 https://doi.org/10.5281/zenodo.3998584 |
_version_ |
1766186753225392128 |
spelling |
ftdatacite:10.5281/zenodo.3998583 2023-05-15T18:14:03+02:00 "Stepeni artificijelnosti" ili gde počinju artefakti? Životinjska tela u arheologiji Živaljević, Ivana 2017 https://dx.doi.org/10.5281/zenodo.3998583 https://zenodo.org/record/3998583 sr srp Zenodo https://zenodo.org/communities/biosense_institute https://dx.doi.org/10.5281/zenodo.3998584 https://zenodo.org/communities/biosense_institute Open Access Creative Commons Attribution 4.0 International https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode cc-by-4.0 info:eu-repo/semantics/openAccess CC-BY dihotomija priroda-kultura, životinjski ostaci, arheozoologija, dejstvenost, artificijelnost Text Presentation article-journal ScholarlyArticle 2017 ftdatacite https://doi.org/10.5281/zenodo.3998583 https://doi.org/10.5281/zenodo.3998584 2021-11-05T12:55:41Z Duga tradicija dihotomizacije prirode i kulture u evropskoj misli u velikoj je meri oblikovala nauke kakvim ih danas poznajemo, i dovela do disciplinskog jaza između prirodnih i društvenih nauka. Ovaj jaz imao je velikih posledica po arheologiju, koja je po prirodi svog istraživanja čvrsto ukorenjena u podeli na domen kulturnog (studije artefakata i fenomena ‘ljudskog duha’) i prirodnog (studije ljudskih, životinjskih, biljnih ostataka). I sa smenama različitih paradigmi - doživljaju arheologije kao humanističke discipline tj. kao empirijske nauke, fokus je bio na jednom ili drugom pristupu, a mnogo ređe na njihovoj integraciji. U tom pogledu, ljudska tela u arheologiji imaju specifičan i dvojak tretman, budući da istovremeno predstavljaju medijume za razmatranje pitanja osobnosti, roda i identiteta, dok sa ontološkom transformacijom kroz prestanak života postaju skeleti koji se tretiraju kao naučni objekat. Sa druge strane, životinjski ostaci se po pravilu smeštaju u potonju kategoriju, a njihovo proučavanje velikim se delom temelji na biološkim i zoološkim znanjima i pristupima. Životinjska tela tako ostaju u domenu prirode (kome ljudi pripadaju samo fiziološki ali ne i suštinski), odvojena od artefakata (direktnih proizvoda ljudske dejstvenosti) prilikom arheoloških iskopavanja, proučavanja i publikovanja. Momenat prelaska u sferu kulturnog jeste momenat ljudske intervencije, te se proučavanje alatki načinjenih od životinjskih kostiju (ili, artefakata u ‘pravom smislu’) razvilo u posebnu poddisciplinu, prepuštajući uglavnom ‘nemodifikovane’ primerke arheozoolozima. Međutim, i samo prisustvo životinjskih kostiju u arheološkom zapisu upravo je posledica ljudske dejstvenosti – događaja koji uključuju usmrćivanje životinje, kasapljenje i deljenje hrane, konzumaciju mesa, odbacivanje ostataka, njihovo strukturalno deponovanje ili dalje korišćenje u izradi alatki i drugih predmeta. U proizvodnom lancu ( chaîne opératoire ) tokom kog se sirovina pretvara u gotov proizvod, teško je podvući granicu kada kost u svom ‘prirodnom’ obliku postaje artefakt. Insistiranje na ovakvim granicama svakako je posledica načina na koji su akademske discipline ustrojene, kao i rastuće specijalizacije i fragmentacije u arheologiji, ali u kolikoj meri je ono produktivno? U pokušaju da razvrstamo materijalni svet našeg okruženja na elemente zatečene u okviru pejzaža i na one ljudskim dejstvom transformisane u artefakte, videćemo da se nijedna stvar ne može u potpunosti pripisati jednoj ili drugoj kategoriji. Kako ističe Tim Ingold (Tim Ingold), stvari mogu varirati u pogledu “stepena artificijelnosti”, i to samo zato što su u slučaju nekih (više nego drugih) ljudi odigrali određenu ulogu u njihovom oblikovanju, karakteru i mestu gde su se zatekle, a ne usled njihovih ‘urođenih’ svojstava. Pitanje artificijelnosti danas je u žiži više nego ikad, u vreme kada je ljudsko iskustvo isprepletano i neodvojivo od veštačke inteligencije te okarakterisano i kao posthumanizam. Međutim, ljudi su oduvek bili isprepletani sa materijalnim svetovima svog okruženja, koje su oblikovali i u tom procesu i sami bili oblikovani. U dekonstrukciji modernističkih binarnih opozicija (subjekta i objekta, živog i neživog, prirode i kulture), od posebnog je značaja preispitati ovakve opozicije u kontekstu arheologije, budući da su upravo one u korenu nastanka i razvoja discipline. : This research is not related to a project. Conference Object sami DataCite Metadata Store (German National Library of Science and Technology) Duga ENVELOPE(66.233,66.233,-70.067,-70.067) Domen ENVELOPE(-3.833,-3.833,-72.717,-72.717) |